WORK IN TRANSIT
TIME SUSPENDED [Uitgestelde
Tijd]
een project voor Witte de With, Rotterdam
Lijst van werken in de tentoonstelling:
Doorlopend:
Ici et ailleurs
Jean-Luc Godard & Anne-Marie Miéville
50 min., Frankrijk, 1974
Op uitnodiging van 'Le Comité Central de la Révolution Palestinienne'
filmen Jean-Luc Godard en Jean-Pierre Gorin (toen nog de 'Groupe Dziga Vertov')
in februari 1970 de Palestijnse vluchtelingenkampen op de Westelijke Jordaanoever,
in Gaza, Hebron en Libanon. Bij hun terugkeer in Frankrijk hebben ze een titel
voor een film die maar geen vorm krijgt. 'Jusqu'à la victoire' verandert
vier jaar later in 'Ici et ailleurs': zo lang heeft de filmmaker zichzelf de
tijd gegund om de vele betekenissen van zijn eigen beelden te begrijpen. Wat
begon als een onderzoek naar het leven in de kampen werd een bespiegeling over
de manier waarop cinema geschiedenis schrijft. Godard en Miéville (die
intussen de plaats van Gorin heeft ingenomen) wikken heden en verleden, film
en televisie, beeld en klank, en confronteren een Frans gezin (hier) met de
Palestijnse Fedayin (elders).
imovie [one]: The Agony of Silence
Els Opsomer
12 min., België, 2003
Els Opsomer maakte deze video met de amateur-software iLife. Het is een lyrische
videobrief voor haar vrienden, een introspectief verslag van haar korte bezoek
aan Palestina. De foto's die zij daar nam (waarvan sommige ook terugkeren in
'Time Suspended', het boek) onderwerpt ze aan een gedetailleerd onderzoek. Ondertitels
tonen de inhoud van de brief waarin ze zichzelf mijmerend vragen stelt over
het behoud van de menselijke integriteit in een gebied waar geweld komt in dagelijkse
doses. De contemplatieve sfeer wordt nog versterkt door de soundtrack van Stefaan
Quix.
a.m./p.m.
Herman Asselberghs
45 min., België, 2004
In 'a.m./p.m.' is geen mens te zien. Foto's van grootstedelijke landschappen
worden systematisch afgetast en tonen uitzichten op kantoorgebouwen, flats,
donkere hoeken, verlichte ramen en wolkenkrabbers. Op de geluidsband vertelt
een vrouw over zichzelf en de wereld, over beelden van vandaag, over een reis.
Haar monoloog is een gefictionaliseerde verwerking van de indrukken die Asselberghs
opdeed tijdens zijn bezoek aan Palestina. In de film heeft hij ervoor gekozen
de explosieve en gemediatiseerde toestand in de regio via een absoluut minimale
(audio)visuele aanpak te benaderen. De afstand die hij schept door een nuchtere
vrouwenstem te gebruiken in plaats van zijn eigen stem en zijn afwijzing van
documentair materiaal zorgt voor een complexe benadering van zijn gevoelens
en ideeën rondom het Israëlisch-Palestijnse conflict. De soundtrack
is van David Shea, de voice-over van beeldend kunstenaar Claude Wampler en de
fotografie van Els Opsomer.
Transit
Taysir Batniji
6 min., Egypte/Palestina, 2004
Sinds enkele jaren en met name na het uitbreken van de Tweede Intifada in 2001,
is de grens bij Rafah voor mensen uit Gaza de enige weg om het gebied te verlaten
of binnen te komen. Men reist via het vliegveld van Cairo met de alleen reizende
mannen gescheiden van de andere reizigers en onder strenge Egyptische bewaking.
In Rafah ontmoeten alle reizigers elkaar in een transitzone in de buitenlucht,
wachtend op het moment dat de Israëliërs hen toegang verlenen tot
Gaza. Dit wachten kan variëren van een dag tot enkele weken.
Hoewel het verboden is in de transitzones tussen Egypte en Gaza opnames te maken,
fotografeerde Taysir Batniji in 2004 stiekem zijn reis naar de Gazastrook. Het
werk Transit toont deze beelden en reflecteert daarmee op de extreem moeilijke
condities waaronder de Palestijnen moeten reizen.
Op monitors naar eigen keuze:
De Palestijnen
Johan van der Keuken
45 min. Nederland, 1975
In 1975, aan de vooravond van de Libanese burgeroorlog, trok Johan van der Keuken
in opdracht van het Nederlands Palestina Comité naar Zuid-Libanon. Hij
filmt de plattelandsbevolking tussen twee vuren: de Israëlische artillerie
en de plaatselijke feodale heersers. Van der Keuken toont de strijd van de Palestijnen
als een klassenstrijd. Hij ziet parallellen tussen de klassentegenstellingen
in Europa die nazisme en antisemitisme een kans gaven en die in de Arabische
wereld van de Palestijnen, als nieuwe bezitlozen, een explosieve situatie maken.
De Palestijnse strijd, gericht op terugkeer naar hun land, werd door Van der
Keuken in 1975 gezien in het perspectief van een democratisch Palestina, waar
Joden en Palestijnen samen kunnen leven en werken.
House
Amos Gitai
50 min., Israël, 1979
A House in Jerusalem
Amos Gitai
98 min. Israël, 1998
In 'House' uit 1979 en 'A House in Jerusalem' uit 1998 toont Amos Gitai zich
als een archeoloog van tijd en ruimte. In de eerste film interviewt hij tijdens
renovatiewerken van een villa in Jeruzalem zowel arbeiders als huidige en voormalige
bewoners. De nieuwe eigenaar is een Joodse professor. Hij neemt de plaats in
van een Palestijnse dokter die zonder pardon uit zijn eigendom was gezet toen
de Joodse staat werd uitgeroepen. Twee decennia later keert Gitai terug naar
hetzelfde adres met hetzelfde recept op zak. In de veranderde buurt en het vergrote
huis laat hij opnieuw bouwvakkers en Joodse huisbewoners aan het woord. De zoon
van de oorspronkelijke Palestijnse eigenaar houdt de herinnering aan het familiale
domein levend. De filmmaker verbindt micro- en macrocosmos en creëert een
pars pro toto: de problematische geschiedenis van de plek is de problematische
geschiedenis van het land, de problemen van een deel van het territorium zijn
de problemen van het hele territorium.
La Mémoire Fertile
Michel Khleifi
99 min., België / Palestina, 1980
Dit is de eerste film over de Palestijnen, gedraaid door een Palestijn in zijn
eigen land. Zijn verhaal van twee vrouwen in een door mannen gedomineerd politiek
conflict is ook het verhaal van twee generaties. Farah Hatoum leeft als weduwe
met haar kinderen en kleinkinderen, Sahar Khalifeh leeft als noveliste op de
Westelijke Jordaanoever. Ondanks hun zeer verschillende achtergrond, voeren
moeder en intellectueel een zelfde strijd voor vrijheid en waardigheid.
Journal de campagne
Amos Gitai
83 min., Israël / Palestina, 1982
'Journal de campagne' is het verslag van een bezoek aan de Bezette Gebieden
voor en tijdens de oorlog met Libanon. Er blijkt sindsdien weinig veranderd.
Gitai filmt soldaten aan controleposten, kolonisten op heuvels, stenengooiende
jongeren gesmoord in traangas en Palestijnse dorpen tijdens een uitgaansverbod.
Zoals in al zijn films neemt de lange, laterale traveling ook in deze road-block-movie
een centrale plaats in. Als koppig antwoord op de beperkte bewegingsvrijheid
van zowel Palestijnen als Israëli's blijft Gitai's denken in voortdurende
beweging. Volgens de filmmaker 'helpt film ons om te begrijpen dat de wereld
zich niet laat reduceren tot simplistische, tweedimensionale beelden'.
Aqabat-Jaber, Passing Through
Eyal Sivan
81 min., Israël / Palestina, 1987
Aqabat-Jaber, Peace With No Return
Eyal Sivan
61 min., Israël / Palestina, 1995
Aqabat-Jaber is één van de zestig Palestijnse vluchtelingenkampen
die aan het begin van de jaren vijftig werden gebouwd door de VN. Met zijn 65.000
bewoners was dit ooit het grootste kamp in het Midden-Oosten. De oorlog van
1967 verjaagde 95% van de bevolking naar de andere kant van de Jordaan en veranderde
het vluchtelingenkamp, een drietal kilometer ten zuiden van Jericho, in een
spookstad. Eyal Sivan filmt het kamp voor het eerst in 1987, net voor de start
van de Intifada. Hij vertelt het verhaal van een tijdelijke oplossing die veranderde
in een permanente manier van leven. In 1995 keert hij terug, de dag nadat het
Israëlische leger de volledige omgeving rond het kamp ontruimde. Sinds
de akkoorden van Oslo in 1993 vallen de drieduizend bewoners van het kamp onder
de bevoegdheid van de Palestijnse autoriteit. Aan hun situatie zagen de bewoners
echter niets veranderen. Ze blijven vluchtelingen en kunnen nog steeds niet
terug naar de dorpen waar hun ouders ooit vandaan vluchtten.
Introduction to the End of an Argument (Speaking for Oneself…/Speaking
for Others…)
Jayce Salloum & Elia Suleiman
43 min., 1990
De Libanese/Canadese filmmaker Jayce Salloum en de Palestijnse filmmaker Elia
Suleiman tonen in deze video het verteken(en)de mediabeeld dat heerst over de
Arabische wereld en over de Intifada. Fragmenten uit Amerikaanse, Europese en
Israëlische films worden geconfronteerd met eigen opnames en met nieuwsbeelden
van de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook. Hun close reading van de systematische
mediaspin legt de racistische en ideologische vooroordelen bloot waar Westerlingen
jarenlang mee bestookt werden. De voortdurende herhaling van dit media-oriëntalisme
blijkt bovendien de evenknie van een verontrustend buitenlands beleid.
Cantique des Pierres
Michel Khleifi
105 min., België / Palestina, 1990
In zijn typische stijl tussen documentaire en fictie, vertelt Khleifi het verhaal
van twee Palestijnen die verliefd worden in de jaren zestig. Na een gedwongen
scheiding van achttien jaar ontmoeten ze elkaar opnieuw. Hij bracht zestien
jaar van zijn leven door in een Israëlische cel. Zij is ondertussen naar
de VS geëmigreerd. Hun weerzien vindt plaats op het hoogtepunt van de Intifada
- een ongelijke strijd van stenen tegen geweren, van kinderen tegen soldaten.
Voor beiden is het wennen aan elkaar, maar ook en vooral aan de nieuwe situatie.
Het wordt een weifelend zoeken en aftasten van een nog steeds voorlopige toestand.
Conversation Nord-Sud
Simone Bitton & Catherine Poitevin
47 min, Frankrijk, 1993
Tijdens de eerste Golfoorlog schrijft de Franse filmcriticus Serge Daney over
de 'typisch Frans-Arabische kunst' van de conversatie en hoe hij er niet meer
in slaagt die gewoonte met zijn Arabische vrienden op te pakken. Deze film biedt
hem het geschikte kader en zet hem aan één tafel met de Palestijnse
historicus Elias Sanbar. Aan de hand van persoonlijke en gemediatiseerde beelden
vergelijken ze de parallellen en verschillen in hun levenslopen. Beide schrijvers
wonen al jaren op wandelafstand van elkaar. Voor Daney is dit de Parijse buurt
waar hij opgroeide met zijn moeder. Sanbar toont de enige foto waarop hij als
kind is te zien met zijn moeder in het ouderlijke huis in Haifa. Hij is dan
één jaar en hun geluk zal nog datzelfde jaar bruusk verbroken
worden door de gebeurtenissen van 1948.
News Time
Azza El-Hassan
52 min., Palestina, 2001
Terwijl haar vrienden en collega's bezig zijn de tweede Intifada te verslaan
en nieuws te maken voor de grote televisienetwerken, filmt de Palestijnse documentairemaakster
Azza el-Hassan de mensen in haar straat in Ramallah. Ze toont hoe de situatie
inwerkt op relaties die al jarenlang standhouden. Relaties tussen geliefden,
tussen familieleden, buren en kennissen. Ze volgt de kinderen voor haar deur,
jongens uit de vluchtelingenkampen op zoek naar verzet. Ze kijkt naar zichzelf
en hoe ze zelf omgaat met die realiteit: via de kleine verhalen van de bekende
en onbekende mensen om haar heen.
Three Centimetres Less
Azza El-Hassan
60 min., Palestina, 2003
'Verborgen honger', zo noemt de Wereldgezondheidsorganisatie de micro-voedingstekorten
van de Palestijnen. Het is de tol van twee jaar Intifada, met verscherpte controleposten,
beperkingen en uitgaansverboden. In de meeste gevallen blijft de structurele
ondervoeding onzichtbaar. Tenzij in statistieken die aantonen dat kinderen tegenwoordig
drie centimeter korter zijn dan voor de Intifada. Azza el-Hassan toont in deze
video de 'verborgen honger' naar liefde en veiligheid van twee zeer verschillende
Palestijnse vrouwen. Hagar is een huisvrouw van 72 en tijdens haar leven al
een legende in Ramallah. Ra'eda is de dochter van één van de kapers
van een Sabenavlucht die in 1975 werd gedood door het Israëlische leger.
FILMS VAN STAR 2000 / DAR FILMS
The Inner Tour
Ra'anan Alexandrowicz
97 min., Israël/Palestina 2000
Live from Palestine
Rashid Mashawari
57 min., Palestina, 2001
Number Zero
Saed Andoni
27 min., Palestina, 2002
'A crazy country is a good place to experiment', zegt Raed Andoni, filmproducent
en zaakwaarnemer van Star 2000, het Palestijnse productiebedrijf in Ramallah.
Zijn West Bank-paspoort plaatst hem onderaan de ladder wat betreft bewegingsvrijheid
maar bovenaan wat betreft inventiviteit. De documentaires van Star 2000 tonen
kleine gebeurtenissen die het leven en het filmen heel moeilijk maken en die
we bij ons in het nieuws nooit te zien krijgen. In 'Live from Palestine' bericht
Rashid Mashawari over een radiostation in Gaza tijdens de meest recente Intifada.
De film is een hommage aan de journalisten van de Palestijnse opstand - niet
de journalisten die werken voor de grote televisiestations, maar wel die van
de radio die functioneert als een zuurstofpomp voor de plaatselijke bevolking.
In 'A Number Zero' rapporteert Saed Andoni (Raed's broer) vanuit zijn favoriete
kapsalon in Betlehem dat tijdens de zoveelste invasie van het bezettingsleger
als levend nieuwsstation dienst doet. 'The Inner Tour' is het verslag van de
Israëlische cineast Ra'anan Alexandrowicz over een groep Palestijnen die
met een bus door Israël rijden - voor velen onder hen de enige manier om
voor even terug te keren naar het land van weleer.